Ý nghĩa của Ngày Quốc tế Không phân biệt đối xử 01/3: thúc đẩy sự bình đẳng, quyền con người và cơ hội công bằng cho tất cả mọi người, không phân biệt: giới tính, xu hướng tính dục; sắc tộc, tôn giáo, quốc tịch; tình trạng HIV/AIDS hoặc các bệnh lý khác; khuyết tật, điều kiện kinh tế – xã hội.
Ngày Quốc tế Không phân biệt đối xử (Zero Discrimination Day) được khởi xướng bởi Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS (UNAIDS) và lần đầu tiên được tổ chức vào ngày 1 tháng 3 năm 2014. Ý tưởng ban đầu xuất phát từ cam kết của UNAIDS trong việc bảo vệ quyền con người. Sự kiện này nhận được sự hưởng ứng từ Liên Hợp Quốc, các chính phủ, tổ chức xã hội và cộng đồng trên toàn cầu, nhằm nâng cao nhận thức và xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử trong xã hội. Biểu tượng của Ngày Quốc tế Không phân biệt đối xử 01/3 là một con bướm, tượng trưng cho sự thay đổi, chuyển hóa và tự do, và chống lại sự kỳ thị, đặc biệt là với những người sống chung với HIV/AIDS.
Chủ đề năm 2025 “We stand together” – Thông qua đó, UNAIDS muốn nhấn mạnh vai trò quan trọng của tất cả mọi người, mọi quốc gia cùng đứng lên chống phân biệt đối xử. Cộng đồng đóng vai trò thiết yếu đối với tính bền vững của ứng phó với HIV và các nỗ lực y tế toàn cầu nói chung, và họ vẫn kiên định cam kết với sứ mệnh của mình: đảm bảo rằng tất cả những người sống chung và bị ảnh hưởng bởi HIV đều được đối xử một cách tôn trọng và có phẩm giá.
Tuy nhiên, trong hơn 40 năm qua, các cộng đồng đã phải đối mặt với nghịch cảnh – kỳ thị, phân biệt đối xử, hình sự hóa, cắt giảm tài trợ và phản ứng chính trị – mặc dù vai trò chính của họ là đảm bảo các dịch vụ y tế tiếp cận được với tất cả những người có nhu cầu, bao gồm cả những nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất.
Vì lý do này, vào Ngày Không phân biệt đối xử năm nay, UNAIDS kêu gọi các quốc gia, nhà tài trợ và đối tác thực hiện cam kết hỗ trợ cộng đồng khi họ nỗ lực xây dựng các biện pháp ứng phó bền vững với HIV bằng cách đảm bảo:
– Các tổ chức do cộng đồng lãnh đạo có thể cung cấp các dịch vụ cứu sinh và bảo vệ mà không bị phân biệt đối xử hoặc quấy rối
– Các tổ chức do cộng đồng lãnh đạo có thể được đăng ký hợp pháp tại quốc gia nơi họ đang hoạt động và có thể nhận được nguồn tài trợ bền vững
– Cộng đồng được hỗ trợ trong việc cung cấp dịch vụ y tế cho các nhóm dễ bị tổn thương và thiệt thòi
– Cộng đồng được hỗ trợ và tài trợ cho công tác giám sát việc tôn trọng quyền con người bao gồm chấm dứt hình sự hóa các nhóm dân số chính, kỳ thị và phân biệt đối xử và bất bình đẳng giới.
– Các dịch vụ y tế của chính phủ bao gồm đại diện cộng đồng trong cơ cấu của họ với tư cách là đối tác trong việc phát triển, thực hiện và giám sát các chương trình y tế để đảm bảo chúng có thể tiếp cận và được chấp nhận bởi những người sống chung với HIV và các nhóm dân số chính.
Cộng đồng những người sống chung với, có nguy cơ mắc hoặc bị ảnh hưởng bởi HIV đang ở tuyến đầu của tiến trình ứng phó với HIV. Cộng đồng vừa cung cấp vừa kết nối mọi người với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe lấy con người làm trung tâm, xây dựng lòng tin, đổi mới, giám sát việc thực hiện các chính sách và dịch vụ, đồng thời yêu cầu các nhà cung cấp chịu trách nhiệm về các hành vi vi phạm nhân quyền.
Có bằng chứng rõ ràng về tác động do cộng đồng lãnh đạo đối với tính bền vững của phản ứng với HIV. Tuy nhiên, các phản ứng do cộng đồng lãnh đạo thường không được công nhận, thiếu nguồn lực và thậm chí ở một số nơi còn bị tấn công.
Sự đàn áp đối với xã hội dân sự và quyền con người của các cộng đồng thiểu số đang cản trở các cộng đồng này cung cấp các dịch vụ phòng ngừa và điều trị HIV.
Việc thiếu kinh phí cho các sáng kiến do cộng đồng lãnh đạo khiến họ phải vật lộn để tiếp tục hoạt động và kìm hãm sự mở rộng. Nếu những trở ngại này được loại bỏ, các tổ chức do cộng đồng lãnh đạo có thể tạo thêm động lực lớn hơn nữa để chấm dứt AIDS.
Để đạt được mục tiêu phòng chống HIV vào năm 2030, việc đầu tư bền vững vào các hoạt động ứng phó do cộng đồng lãnh đạo là rất quan trọng.
Cuộc khủng hoảng hiện nay do sự thay đổi trong nguồn tài trợ của Hoa Kỳ đã gây ra nỗi lo lắng và đau đớn sâu sắc cho nhiều người vì tương lai của các loại thuốc, dịch vụ và chương trình cứu sống người mắc HIV – bao gồm cả phòng ngừa, điều trị, chăm sóc và hỗ trợ do cộng đồng lãnh đạo – đang bị đe dọa.
Đây là thời điểm quan trọng để tuyên dương cam kết của 41 quốc gia và nhiều đối tác đã đoàn kết trong Đối tác toàn cầu hành động xóa bỏ kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đến HIV. Với sự tham gia và lãnh đạo quan trọng của các đối tác cộng đồng, sáng kiến này đã đóng vai trò quan trọng trong việc đẩy nhanh việc xóa bỏ các rào cản và bất bình đẳng về quyền con người có hệ thống, mở đường cho một phản ứng HIV công bằng và toàn diện hơn.
Khi chúng ta tập trung vào tính bền vững của công tác ứng phó với AIDS hiện nay và trong tương lai, thời điểm này đòi hỏi chúng ta phải tái khẳng định cam kết của mình đối với quyền tự chủ, công lý, phẩm giá và công bằng về sức khỏe của cộng đồng[1].
Vào Ngày Không phân biệt đối xử, ngày 1 tháng 3, chúng ta kỷ niệm quyền của mọi người được sống một cuộc sống trọn vẹn và có ích và sống một cách có phẩm giá. Ngày Không Phân Biệt Đối Xử nêu bật cách mọi người có thể tìm hiểu và thúc đẩy sự hòa nhập, lòng trắc ẩn, hòa bình và trên hết là một phong trào vì sự thay đổi. Ngày Không phân biệt đối xử đang giúp tạo ra một phong trào đoàn kết toàn cầu để chấm dứt mọi hình thức phân biệt đối xử.